Các Anime Studio Nổi Tiếng Nhất Nhật Bản

Cùng là tác phẩm thời vẽ tay, vì sao có phim nhìn vào thấy mềm và ấm, có phim lại sắc và lạnh? Câu trả lời thường không nằm ở đạo diễn, mà ở xưởng phim làm ra nó.

Mỗi studio có truyền thống mỹ thuật riêng, thiên hướng màu riêng và thói quen vẽ riêng những khác biệt đó theo suốt lên bản genga và tấm cel. Với người sưu tầm, nhận ra studio là lối vào trực tiếp nhất để hiểu phong cách của một tác phẩm đến từ đâu. Bài viết này điểm qua những xưởng phim tiêu biểu nhất của Nhật Bản cùng đặc trưng của từng nơi.

Truyền thống mỹ thuật của mỗi studio theo suốt lên bản genga và tấm cel

Studio Ghibli

Thành lập năm 1985 bởi Miyazaki Hayao và Takahata Isao sau thành công của Nausicaä. Đặc điểm rõ nhất của Ghibli là sự coi trọng gần như tuyệt đối dành cho thiên nhiên và tranh nền — lớp mây, cách lá cỏ lay, ánh sáng xuyên qua tán cây thường chiếm nhiều công sức hơn cả phần nhân vật.

Về màu, Ghibli nghiêng về tông trung tính mềm và nhiều sắc xanh lá, rất ít khi dùng tương phản mạnh với độ bão hoà cao. Thiết kế nhân vật mộc mạc, chuyển động nhấn vào cảm giác trọng lượng và tính vật lý thật.

Các tác phẩm tiêu biểu gồm Totoro, Mononoke Hime, Spirited Away. Về mặt sưu tầm, tranh nền của Ghibli thường được xem là một bức tranh hoàn chỉnh đứng riêng — điểm khá đặc biệt của xưởng này.

Kyoto Animation

Độ nhận diện của KyoAni chủ yếu đến từ mật độ chi tiết và cách xử lý bối cảnh đời thường. Cùng là một lớp học, KyoAni sẽ vẽ cả phản chiếu trên khung cửa sổ, vết xước mặt bàn, bóng cây ngoài sân và giữ được mức đó ổn định qua từng tập.

Ở phần nhân vật, KyoAni mạnh về biểu cảm tinh tế và ngôn ngữ cơ thể tự nhiên thời điểm của một cái quay đầu hay một cái chớp mắt thường được xử lý chính xác hơn mặt bằng cùng thời. Màu sáng và trong, lớp sáng tối nhiều tầng.

Vì tác phẩm của xưởng này chủ yếu nằm sau mốc số hoá, cel của họ trên thị trường rất hiếm; thứ thường gặp hơn là genga và bảng thiết kế.

MAPPA

Thành lập năm 2011, thuộc lớp studio trẻ. Phong cách của MAPPA nghiêng về chuyển động mạnh và hình ảnh tương phản cao, mạnh ở cảnh chiến đấu và nhịp phim căng.

Về màu, MAPPA táo bạo hơn, hay dùng nền tối độ sáng thấp kết hợp màu nhân vật bão hoà cao, tạo sức va đập thị giác. Do thành lập muộn, toàn bộ quy trình của MAPPA là kỹ thuật số nên không tồn tại cel.

BONES

Thành lập năm 1998 bởi các thành viên cũ của SUNRISE. BONES nổi tiếng nhất ở chất lượng vẽ và độ mượt của cảnh hành động, đặc biệt trong xử lý hiệu ứng năng lượng và chuyển động tốc độ cao.

Thời điểm xưởng này ra đời rơi đúng vào giai đoạn chuyển từ cel sang số, nên tác phẩm đầu tay vẫn có thể còn một lượng cel nhất định — phần này đáng để người sưu tầm để ý.

SUNRISE (nay là BANDAI NAMCO Filmworks)

Thành lập năm 1972, là một trong những nhà sản xuất quan trọng nhất của dòng phim robot. Loạt Mobile Suit Gundam đã xác lập vị trí của xưởng trong thể loại này.

Đặc trưng mỹ thuật của SUNRISE nằm ở sự chặt chẽ trong thiết kế cơ khí kết cấu máy, khớp chuyển động, vết mòn sơn đều có thiết kế rõ ràng, và bản vẽ thường dày đặc ghi chú kỹ thuật. Điều này khiến genga của họ đặc biệt được ưa chuộng trong nhóm mê thiết kế.

Do thời gian hoạt động trải suốt kỷ nguyên cel, SUNRISE là một trong những nguồn có lượng genga và cel còn tồn tại nhiều hơn cả.

Thiên hướng màu của từng studio

Studio Ghibli

Tông trung tính mềm, nhiều sắc xanh lá, rất ít khi dùng tương phản bão hoà cao.

Kyoto Animation

Sáng và trong, nhiều tầng sáng tối, mật độ chi tiết cao ở bối cảnh đời thường.

MAPPA

Nền tối độ sáng thấp kết hợp màu nhân vật bão hoà cao, sức va đập thị giác mạnh.

SUNRISE

Chủ đạo là tông xám cơ khí, nhấn vào kết cấu và chất kim loại.

Thiên hướng màu là một trong những dấu hiệu trực quan nhất để nhận ra studio.

Toei Animation

Thành lập năm 1956, là điểm khởi đầu của công nghiệp hoá hoạt hình Nhật Bản. Hakujaden, Sailor Moon, One Piece đều ra đời từ đây.

Tác phẩm của Toei trải rộng nên khó gói trong một phong cách, nhưng điểm chung là bố cục rõ ràng và đường viền nhân vật dứt khoát hướng tới khán giả đại chúng, nét gọn, mảng màu phân vùng rõ, phù hợp điều kiện phát sóng truyền hình.

Với người sưu tầm, Toei là một trong những nguồn có lượng cel còn tồn tại lớn nhất, nhất là tác phẩm thập niên 1980 và 1990.

Production I.G

Xây dựng danh tiếng ở khuynh hướng tả thực và đề tài khoa học viễn tưởng qua các tác phẩm như Ghost in the Shell. Xưởng này đòi hỏi rất cao về độ chính xác phối cảnh và xử lý sáng tối của tranh nền, hình ảnh thường mang cảm giác đô thị hơi lạnh.

Cách đọc ngược từ phong cách ra studio

Khi cầm một bản vẽ chưa rõ nguồn, có thể quan sát theo vài hướng:

1. Xem thiên hướng màu. Tông trung tính mềm, tương phản bão hoà cao, hay tông đô thị lạnh — mỗi kiểu có xuất xứ riêng.
2. Xem nét. Nét đậm nhạt biến thiên rõ hay đều và dứt khoát, thường là khác biệt giữa phim truyền hình và bản chiếu rạp.
3. Xem tranh nền có tách riêng không. Độ tinh của tranh nền hay tiết lộ quy cách sản xuất nhiều hơn phần nhân vật.
4. Xem mật độ ghi chú. Bản vẽ của dòng cơ khí thường dày đặc ghi chú hơn hẳn đề tài đời thường.

Cần nói rõ: phong cách chỉ là manh mối tham khảo, không phải căn cứ giám định. Cùng một studio nhưng khác thời kỳ, khác tác phẩm thì chênh lệch có thể rất lớn, và việc thuê ngoài cũng làm nét vẽ lệch đi. Cách xác nhận nguồn gốc đáng tin nhất vẫn là hỏi rõ xuất xứ và xem tận mắt.

Nếu bạn chưa rõ khác biệt giữa genga, douga và cel, hãy đọc trước Genga là gì?; muốn nắm dòng thời gian của cả kỷ nguyên vẽ tay thì xem Lịch sử anime Nhật Bản; còn phần nhập môn về chính tấm cel thì ở Tranh cel animation là gì?

Chúng tôi sẽ viết bài riêng cho từng studio lớn, khi đó có thể vào từ các liên kết trong bài này.

Đặt tác phẩm của các studio cạnh nhau, khác biệt phong cách hiện ra rất rõ

Câu hỏi thường gặp

Vì sao cel của một số studio lại rất hiếm?

Do thời điểm thành lập. Những xưởng lập sau năm 2000 làm hoàn toàn bằng kỹ thuật số nên không tạo ra cel. Bản gốc vẽ tay của họ thường chỉ có genga và bảng thiết kế.

Vì sao nét vẽ trong cùng một bộ phim lại khác nhau?

Một tập anime thường do nhiều hoạ sĩ genga chia nhau, một số cảnh còn được thuê ngoài cho xưởng khác. Vì vậy chênh lệch nhỏ về nét trong cùng một tập là chuyện bình thường.

Tranh nền của Ghibli có sưu tầm riêng được không?

Tranh nền vốn là tác phẩm vẽ tay độc lập, thuộc loại khác với cel. Trên thị trường có tranh nền bán riêng, nhưng lượng lưu thông ít hơn cel nhiều.

Chỉ nhìn nét vẽ có đoán được studio không?

Không thể coi là kết luận. Phong cách chỉ để tham khảo, vì cùng studio nhưng khác thời kỳ đã chênh nhiều, thuê ngoài cũng gây lệch. Muốn chắc thì phải hỏi rõ xuất xứ.

Có nên sưu tầm theo studio không?

Tuỳ sở thích. Có người sưu theo studio, có người theo bộ phim, có người chỉ sưu những phim mình xem hồi nhỏ. Không cách nào đúng hơn cách nào.

Ở ANI MART xem được tác phẩm của những studio nào?

Tác phẩm trưng bày đến từ nhiều thời kỳ và nhiều nhà sản xuất, nội dung cụ thể thay đổi theo từng đợt. Bạn nên tới xem trực tiếp đợt trưng bày hiện tại.

Nhận ra studio về bản chất là nhận ra một truyền thống mỹ thuật. Khi bạn đọc được từ màu sắc và nét vẽ của một bản gốc rằng nó có thể thuộc hệ nào, cách bạn nhìn việc sưu tầm cũng rõ ràng hơn hẳn.

ANI MART — không gian trưng bày tranh anime gốc đầu tiên tại Việt Nam

Cel, genga, shikishi từ nhiều bộ phim và nhiều thời kỳ, trưng bày để xem trực tiếp tại quận 7, TP.HCM.

Xem bộ sưu tập đang trưng bày

Lịch mở cửa & đường đi

Liên hệ đặt lịch tham quan